Ses Yalıtımı

Ses yalıtımı, sesin şiddetini düşürmeye yönelik yapılan izolasyon hizmeti olup aynı zamanda sesin bir noktadan diğer noktaya aktarılması esnasında geçişinin azaltılmasına ve gürültü, titreşim kaynağının izole edilmesidir. Ses yalıtımında mekanlarınızdaki yüzeylerin çeşitli ses yalıtım malzemeleri kullanılarak kaplanması ile izole edilmesidir. Uygulama yapılmadan önce ses yalıtımının yapılacağı mekan ve bu mekan da hangi ses yalıtım malzemelerinin kullanılacağı ile ilgili çeşitli akustik hesaplamaların yapılması gerekmektedir.

Ses Yalıtımının Amaçları Nelerdir?

Ses yalıtımında yüzey şekli düzgün olmayan bir yapıda olması ses dalgalarının dağınık yansımayla bir birini etkilememesini sağlar. Böyle durumlarda ses şiddeti daha düşük seviyelere çekilir. Ses yalıtımında bir başka amaç da yankının engellenmesidir. İnsan kulağı için bir sesten 20 salise sonra kulağa ulaşan yankı rahatsız edici değildir. Her ne kadar yalıtım denildiğinde korunacak materyal ile etki eden materyalin ayrılması anlaşılırsa da ses yalıtımında ses tamamen ortadan kaldırılmaz ya da kaldırılamaz. Ancak sesin şiddeti ve yankı gibi istenmeyen ses dalgaları istenen seviyeye çekilmeye çalışılır. Ses şiddetinin en üst seviyede düşürülmesi gereken depo, makine odası, pompa istasyonu, türbin odaları gibi mekanlarda tüm yüzeyler akustik süngerler ile kaplanırken sosyal alanlar ve konutlarda akustik paneller tercih edilmektedir.

Ses Nedir ve Nasıl Oluşur?

SES bir enerji çeşididir. Dalgalar halinde yayılır ve cisimlerin titreşmesi ile oluşur. Atmosferde canlıların işitme organları tarafından algılanabilen periyodik basınç değişimleridir. Bir maddedeki moleküllerin titreşmesi sonucunda oluşan ses bir enerji türüdür. Ses titreşimle oluşur ve titreşimi enerjiye dönüştürür.

Frekans Nedir?

Ses cisimlerinin titreşmesi ile üretilen bu enerji çeşidi cisimlerin bir saniyede yapmış oldukları titreşim sayısına frekans denir. Ses havadan geçtiğinde atmosferik ortamlarda (deniz) basınç periyodik olarak değişir. Saniyedeki basınç değişimlerinin sayısına Ses Frekansı denir ve Hertz (Hz) cinsinden ölçülür. Frekansın sayısı sesin yüksekliğini gösterir. Yani daha yüksek ses daha yüksek frekans demektir. Bir ses kaynağından yayılan ses dalgaları çarptıkları maddeleri titreştirir.

Ses, tüm dalgalar gibi bir ortamdan geçen hızlı değişen frekans ve dalga boyu özelliklerine sahiptir. Belirli bir ortamda frekans ne kadar yüksek olursa, o kadar yüksek bir ses algılanır. İnsan kulağının sese verdiği tepki, sesin frekansına bağlıdır. İnsan kulağının 2,500 ila 3,000 Hz civarında tepe tepkisi vardır ve düşük frekanslarda nispeten düşük tepkiye sahiptir. (20 – 20.000 Hz) Örneğin köpekler bizim duyamadığımız frekanslardaki sesleri duyabilirler. Sesin şiddeti desibel (dB) cinsinden ölçülür. “0” desibel insan kulağının işitebileceği en düşük ses olarak kabul edilir. “180” dB ise roketin fırlatılış anında çıkardığı ses olarak ölçülür. Desibeller logaritmik olarak artar ve azalır. Bu şu anlama gelir. 20 dB, 10 dB’den 10 kat daha şiddetlidir. 30 dB, 10 desibelden 100 kat daha şiddetlidir.

Uzmanlar 85 desibel üzerindeki bar cafe alanları, jeneratör odaları gibi yerlerde sese sürekli maruz kalmanın tehlikeli olabileceğinde hemfikirdirler. Ses yalıtımındaki amaçlanan nokta ise bu ses aralığının aşağıya çekilmesidir. Ses yalıtım malzemeleri de burada devreye girmektedir.

Sesin Çevreye Yayılması

Sesin yayılması için maddesel ortama ihtiyaç vardır. Yani boşlukta ses yayılmaz. Ses dalgalar halinde yayılır. Ses kaynağından çıkan ses maddenin taneciklerini titreştirir. Bu nedenle ses yayılır. Ses dalgasının her bir tam devrinde bir sıkışma ve bir seyrekleşme serisi vardır. Ses, tanecikten taneciğe yayılır, tanecikler ne kadar sık ise o kadar hızlıdır. Sesin yayılma hızı sırasıyla katıdan sıvıya, sıvıdan gaza azalır. Hız (V) = uzaklık (D) / süre (T) biçiminde gösterilen genel hız formülü aslında teorik bir değer niteliği taşımamaktadır. Çünkü bu formülde göz önüne alınmayan dış faktörler, ses dalgalarının hızı üzerinde bir dizi etkiler yaratır.

Örneğin rüzgar sesi uzaklara taşır, gece ve gündüzün sıcaklık farkları ses dalgalarını etkiler. Ses dalgaları katılarda yaklaşık olarak 5000 m/s hızla yayılır. Suda 1453 m/s hızla yol alır. Havada 340 m/s yol alır. Duyduğumuz seslerin birçoğu bu yansıma ile bize iletilen seslerdir.

Sesin Çevresel Faktörleri

Ses kirliliği; insanların işitme sağlığını ve algılama gücünü olumsuz yönde etkileyen, kişinin psikolojik ve fiziksel dengesini bozabilen, iş verimini düşüren, çevrenin doğallığını bozan bir çevre sorunudur. Ses kirliliğinin yoğun olduğu bir şehirde yaşayan insanın; iş veriminin düşük, sinirli yapıda ve huzursuz olduğu gözlenir.

Ses kirliliğinin etkileri

  • Fizyolojik etkiler: Ses kirliliği geçici ya da sürekli işitme kaybına, yüksek tansiyona, solunum ve dolaşım bozukluğuna yol açar.
  • Psikolojik etkiler: Zihinsel etkinliğin azalmasına, strese, uyku düzeninin bozulmasına, sinirliliğe, dikkatin dağılmasına, iş veriminin düşmesine neden olur.

Ülkemizde yeni çıkacak olan “ses yalıtımı ve gürültü kontrolü” de yasalar ile konutlarda zorunlu hale geliyor. Çevre ve şehircilik bakanlığının sanayide yapmakta olduğu kontrol ve denetimler devam etmekte aynı zamanda sanayi kurum ve kuruluşlarına da gürültü kontrolü için denetlemelerde bulunmaktadır. Ayrıntılı bilgi bakanlık tarafından hazırlanmış olan 04 Haziran 2010 Tarihli resmi gazetede yayımlanan 27601 sayılı ‘Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi ile ilgili yönetmeliğine https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/06/20100604-5.htm adresinden ulaşabilirsiniz.